İRAN’IN KUTSAL METİNLERİ I-II: BUNDAHİŞN-İ İRÂNÎ ya da BÜYÜK İLK YARATILIŞ / DĀDESTĀN Ī MĒNŌG Ī XRAD ya da AKIL DÜŞÜNCESİNİN HÜKÜMLERİ

İRAN’IN KUTSAL METİNLERİ I

İran’ın Kutsal Metinleri neşriyâtının birinci cildi, teolojiden etnolojiye, tarihî coğrafyadan, zooloji ve botaniğe muhtelif disiplinlere dair bilgileri hâvî bir ansiklopedi olan Bundahişn-i İrânî’ye tahsis edilmiştir. Bundahişn [İlk Yaratılış], uzun macerası boyunca kimi editoryal müdahaleler görmüşse de ana gövdesi itibariyle şarkın en erken tarihli ve en özgün metinlerinden biridir.

Galat-i meşhur ile Zertoştîlik olarak adlandırılan Bih-Dîn-i Mazdayesnâ’nın mukaddes metinlerinden arasında tasnif olunan eser esasında bir Zend yani Tefsir / Yorum metnidir ve mehazları doğrudan Dîn’in kendisidir.

Muhtelif İslâm tarih ve coğrafyalarında tesadüf olunan İrân ve Türk tarihine dair kimi bilgiler, yine muhtelif İslâm teolojisi metinlerinde tesadüf olunan Bih-Dîn-i Mazdayesnâ’ya dair bilgiler Bundahişn ve diğer Pehlevî metinlerinin noksan ve kusurlu iktibaslarıdır. Bundahişn, hemen şimdi işâret olunan bu bilgilerin özgün suretlerini hâvî olması bakımından fevkalâde kıymetlidir.

İRAN’IN KUTSAL METİNLERİ II 

İran’ın Kutsal Metinleri neşriyâtının ikinci cildi, İrân irfânının en şâyân-i dikkat metinlerinden biri olan Akıl Düşüncesi’nin Hükümleri’ne, Gathic bir üslûb ile kaleme alınan Mazdekî Manifestolar tabir etme imkânı bulunan çarpıcı fragmanlara, Azerbâd-i Mihrspendân gibi Ateş Rahipleri’nin efkârını hâvî metinlere ezcümle etik [moral, ahlâk] fragmanlarına tahsis edilmiştir.

Neşredilecek metinlerin kimilerini Milâdî VI. asra tarihleme imkânı vardır, kimi metinlerin ise İslâmî devirde telif edildiği anlaşılmaktadır. Bütün fragmanlar uzun asırlar boyunca ihmâl ve iğfâl edilmiş, bazı fragmanların yanlış tercümeler ve fahiş hatalı yorumlar ile kimi şöhretli bilginler tarafından mehaz gösterilmeden kendi metinlerine iktibâs edilmiştir.  

Düalist etik [moral, ahlâk] fragmanları, ulaşılması handiyse imkânsız ve propagandist hüviyeti sebebiyle anlaşılması oldukça güç, çerçevesi iyi tahkim edilmiş ve tarihin bir devrinde efkârını doğrudan hayata tatbik etmeyi başarmış etik-politik bir sistemin, Bih-Dîn’in insanın moraline müteallik hususlarda kendini açığa vurduğu metinleri hâvîdir.